De kracht van inwoners versterken door gelijkwaardig samen te werken

‘Ubuntu: ik ben, omdat wij zijn’

Lola van Gameren, consulent bij het Sociaal Team, en Hetty de Bie, actief als vrijwilliger bij verschillende projecten in Houten, trapten de bijeenkomst af. Lola startte met het begrip Ubuntu, een Afrikaanse levensfilosofie die uitgaat van verbondenheid tussen mensen: ‘Ik ben, omdat wij zijn’. Als mens krijg je betekenis door de relatie met anderen. Belangrijk zijn de waarden: respect, solidariteit, zorg voor elkaar en gemeenschapszin.  

Lola herkent dit ook in haar werk. Hulpvragen die bij bijvoorbeeld het Sociaal Team Houten of vrijwilligersorganisaties als Handjehelpen binnenkomen, kunnen soms ook worden opgepakt door familie, buren of vrijwilligers. We zijn gewend om al snel professionele hulp in te schakelen, terwijl dat volgens haar niet altijd nodig is. 

Omzien naar elkaar in de buurt 

Hetty noemt een voorbeeld uit haar eigen straat. Samen met een buurvrouw is zij gangmaker geworden en heeft haar straat omgedoopt in een Lief & Leedstraat. Het verhaal van een oudere buurvrouw in haar straat is een mooi voorbeeld van hoe omzien naar elkaar op een simpele manier vorm kan krijgen. Haar buurvrouw werd geopereerd en had hulp nodig. Samen met buurtgenoten hebben zij ieder een taak opgepakt: hulp in het huishouden, boodschappen doen en haar naar het ziekenhuis rijden. Zo maken vele handen licht werk en is haar buurvrouw geholpen. Het heeft een positieve invloed gehad op hoe mensen omgaan met elkaar in haar buurt.  

Hoe deden we dat vroeger in Nederland? 

Joyce Niesten, programmamanager Sociale Koers in de gemeente Houten, nam de aanwezigen even mee terug in de tijd. 

Rond 1900 deed de overheid eigenlijk niets. Hulp en omzien naar elkaar gebeurde door familie, vrienden, buren en ook vaak door de kerken. De oprichting van de verzorgingsstaat gebeurde na de tweede wereldoorlog. In de jaren ’80 werd een verzakelijking ingezet en werden verschillende overheidsdiensten geprivatiseerd en overgelaten aan de markt. Een kleinere overheid was het ideaal.  

Momenteel zitten we in een beweging die te beschrijven is ‘van zorg naar het gewone leven’. We hebben te maken met vergrijzing, zorgkosten die steeds duurder worden en personeelstekorten. Om de zorg nog haalbaar te houden voor de toekomst wordt er een appèl gedaan op de gemeenschap. Binnen de overheid is het ook een belangrijke waarde dat je datgene dat je vraagt aan burgers ook zelf doet. Dus ook van overheidsmedewerkers wordt gevraagd om iets te betekenen voor de mensen om hen heen. Zo ga je het ook zelf ervaren wat het betekent om het samen te doen. 

Onderzoek naar informele zorg 

Freya Mostert van de gemeente Houten vertelt ons over het onderzoek dat Radar Advies in opdracht van de gemeente Houten heeft uitgevoerd naar het versterken van het informele zorgaanbod. 

Het doel is onder andere een verschuiving van formele zorg naar informele zorg waar dat mogelijk is. Daarnaast gaat het om goede randvoorwaarden voor professionals en vrijwilligers en om veranderingen in werkwijze, houding en verwachtingen.  

Het onderzoek richtte zich onder meer op het huidige informele zorgaanbod, mogelijke hiaten en overlap, randvoorwaarden voor nieuw of verbeterd aanbod en de samenwerking bij signalering, verwijzing en overdracht.  

Uit het onderzoek kwam naar voren dat de sociale basis in Houten sterk staat en dat er een positieve samenwerkingscultuur is met korte lijnen. Tegelijkertijd is er beperkt aanbod voor onder andere nieuwkomers, jongvolwassenen, mensen met psychische kwetsbaarheid en inwoners die niet zelfstandig de weg naar het aanbod weten te vinden. Nieuwe en minder zichtbare organisaties vinden bovendien moeilijker aansluiting.  

Ook blijkt er behoefte te zijn aan duidelijkheid over rollen, verantwoordelijkheden en grenzen van vrijwilligers. De werkwijze en samenwerking van formele en informele ondersteuning kan beter worden ingericht: wanneer is dat passend en hoe houden betrokkenen elkaar op de hoogte?  

Reacties uit de zaal 

• Vanuit de zaal werd opgemerkt dat het voor een welwillende inwoner niet altijd duidelijk is wat diegene kan doen. 
• Ook werd aangegeven dat de kans van slagen groter kan worden wanneer professionals zien wat er mogelijk is met informele zorg. Geef inwoners die iets kunnen betekenen ruimte en vertrouwen. 
• Een andere tip was om vooral verder te bouwen op wat er al gebeurt en het aantal pilots te beperken. Start alleen een pilot wanneer je daadwerkelijk een nieuwe werkwijze wilt uitproberen. 
• Daarnaast werd het belang benoemd om niet steeds binnen dezelfde kring te blijven zoeken. Houten kent veel initiatieven die de gelegenheid moeten krijgen om mee te spreken en deel te nemen aan pilots. 
• Een leestip uit de zaal was Komt een land bij de dokter van Michelle van Tongerloo. 

In gesprek met elkaar 

Vervolgens gingen de deelnemers in kleine groepen in gesprek over prikkelende stellingen: 

• Professionals praten te veel in jargon en beleidstermen. 

• Voor de inwoner is de vrijwilliger waardevoller dan de betaalde professional. 

• Echte gelijkwaardigheid bestaat niet als de één salaris krijgt en de anders niets betaald krijgt. 

• Professionals gebruiken de AVG te vaak om geen informatie te hoeven delen met vrijwilligers. 

Bij de gezamenlijke terugkoppeling kwam naar voren dat gemeentelijke en professionele taal veel jargon, afkortingen en moeilijke woorden kan bevatten. Het is belangrijk om ervoor te zorgen dat we elkaar begrijpen. Het vraagt soms wat meer tijd of om een toelichting om dezelfde taal te kunnen spreken. 

Bij de tweede en derde stelling werd onder andere aangegeven dat het wel of niet ontvangen van salaris niet bepaalt of er sprake is van gelijkwaardigheid. Waardering voor elkaar, kennis delen en respect voor elkaars kwaliteiten werden genoemd. Op de werkbladen werd daarnaast opgemerkt dat vrijwilligers en professionals ieder eigen kennis en kwaliteiten hebben en dat de meerwaarde zit in het  elkaar aanvullen. 

Bij het gesprek over de AVG kwam onder andere ‘duidelijkheid versus onzekerheid’ naar voren. Er werd gesproken over het belang van goede communicatie, het maken van afspraken en samen kijken naar wat wél kan. Maar ook de meerwaarde dat de AVG beschermend kan werken voor een inwoner. 

Ook werd duidelijk dat inwoners die zich vrijwillig inzetten ergens terecht moeten kunnen wanneer zij zich bijvoorbeeld zorgen maken over een buur. 

Wat geven we RadarAdvies mee? 

Tot slot stonden twee vragen centraal: 

• Als wij opnieuw mogen ontwerpen hoe gemeente, professionals, bewoners en maatschappelijke organisaties samenwerken, hoe zou dat er dan anders uitzien? 
• Welk advies, opmerking of iets anders wil je Radar Advies nog meegeven? 

Zo werd onder andere opgeschreven bij het opnieuw ontwerpen van de samenwerking dat professionals en vrijwilligers meer contact onderhouden. Dat alle grote en kleine organisaties, zowel professioneel als op vrijwillige basis, die maatschappelijk betrokken zijn zichtbaar zijn en actueel wordt bijgehouden. 

Als advies aan RadarAdvies werd meegegeven dat er termen gebruikt worden als professionals en vrijwilligers, terwijl vrijwilligers ook heel professioneel kunnen zijn. Er wordt gevraagd of er al een klankbordgroep van vrijwilligers binnen het sociaal domein is. En het advies wordt gegeven om niet teveel pilots te doen. Verbeteringen kun je ook vaststellen via bestaande processen, activiteiten, enz. Daarmee bereik je meer draagvlak en een grotere garantie op borging. 

We kijken terug op een zeer waardevolle bijeenkomst. Vooral tijdens het interactieve deel was er een een energieke betrokkenheid, deelnemers gingen actief met elkaar in gesprek en namen samen de tijd om de verschillende stellingen te bespreken. Op de vellen verschenen niet alleen veel reacties en ideeën; er ontstonden ook mooie gesprekken tussen de deelnemers. Juist die uitwisseling is waar Houten Werkt Samen om draait: elkaar ontmoeten, verschillende perspectieven horen en samen verder komen.